Praat nu over later
Later is soms eerder dan je denkt
Met hun openhartige interview in het Servicepaspoort Magazine voorjaar/zomer 2026 willen Jenny en Roma Exalto mensen inspireren met elkaar in gesprek te gaan over later.
Tekst: Marjolein Straatman
We hebben allemaal wel ideeën over later. Over hoe we oud willen worden en wat we wel en niet willen als het aankomt op ziekte en zorg. Maar later is soms eerder dan we denken. Daarom is het slim om dit soort wensen te bespreken zolang het kan. Jenny Exalto voert dit soort gesprekken ook met haar dochter Roma. Roma: ‘Als het ooit nodig is, kan ik handelen vanuit mijn moeders kracht.’
In haar werk als leerling helpende plus bij Zorgbalans ziet Roma Exalto (28) veel verschillende mensen. Ze worden vaak omringd en gesteund door vrienden en familie. Al zijn er helaas ook minder vrolijke situaties. Zo heeft ze ook te maken met mensen die door een haperend brein niet goed meer kunnen aangeven wat ze precies willen. ‘Ik denk dat families in sommige gevallen veel meer voor hun zieke naaste hadden kunnen doen als ze vooraf hadden geweten wat diegene in zo’n situatie zou hebben gewild,’ zegt Roma. ‘Het laat zien waarom het belangrijk is om nu alvast te praten over later.’
Duidelijkheid
Naast haar werk waren er nog andere factoren die Roma daarvan bewust maakten. Dat haar oma te maken kreeg met dementie bijvoorbeeld. Daarnaast werd haar moeder twee jaar geleden ziek. Ook bij haar kwam het besef dat goede gesprekken belangrijk zijn. ‘Het gaat nu weer goed gelukkig,’ zegt Jenny Exalto (65). ‘Maar sinds mijn ziekte sta ik wel anders in het leven. Ik ben me veel meer bewust van wat ik wil, zoals meer tijd doorbrengen met mijn kinderen en kleinkinderen, en heb besloten eerder te stoppen met werken. Roma en ik spraken weleens over later, maar nooit heel concreet. Dat doen we nu wel. Dat is fijn. Ik ben van de duidelijkheid, vind het fijn om te weten waar ik aan toe ben.’
‘Dat komt omdat je een controlfreak bent,’ voegt Roma lachend toe. ‘Je wilt zelf de regie houden. En dat is waarschijnlijk nog steeds zo als je ouder bent.’
Zorg en financiën
Wat we belangrijk vinden als we ziek worden. Wie er eventueel kan helpen. En wat onze laatste wensen zijn. Duidelijkheid over dit soort onderwerpen nu kan later houvast geven. Dankzij hun goede band kunnen Jenny en Roma er gelukkig relatief makkelijk over praten samen. Zo heeft Roma nu al bedacht dat er later afspraken moeten komen over het bezoeken van haar ouders, zodat ze niet eenzaam zijn. ‘Ook hebben we besproken dat ik, ook vanwege mijn ervaring in de zorg, voor hen zorg als dat ooit nodig en mogelijk is. Met financiën heb ik dan weer niets, dat is meer iets voor mijn broer. We hebben dus al een taakverdeling,’ zegt Roma. ‘Verder heb ik het er met mama over gehad wat ze wel en zeker niet wil als haar geheugen haar op een gegeven moment in de steek laat en ze dat zelf niet goed meer kan aangeven. Al is het maar om de arts op het goede spoor te zetten. Zo kan ik handelen vanuit de kracht van mijn moeder.’ De twee hebben het ook al over Jenny’s wensen gehad voor haar uitvaart. Roma moet dan in ieder geval haar make-up verzorgen.
Bucketlist
Praten over wensen voor later gaat soms gepaard met emoties. Dat maakt het niet voor iedereen even eenvoudig om erover te praten. Toch raden Roma en Jenny dat anderen wel aan. Gelukkig hebben ze tips. Zo open en eerlijk mogelijk tegen elkaar zijn, merkt Jenny op, want dat voorkomt dat sommige onderwerpen taboe worden. ‘Ook kun je beginnen door te vragen of de ander weleens heeft nagedacht over later en of diegene al bepaalde wensen heeft,’ vult Roma aan. ‘Is dat niet zo, dan kun je vragen of de ander daar in ieder geval eens over na wil denken. Het voordeel is dat je iemand niet meteen overvalt en het gesprek later weer eens op kunt pakken. Een andere tip? Maak het gesprek niet te zwaar en praat bijvoorbeeld ook over wat er nog op iemands bucketlist staat. Misschien zijn er leuke dingen waarmee je samen herinneringen kunt maken. Wij gaan bijvoorbeeld samen op vakantie.’
Het is sowieso goed om te weten wat geliefden zoals ouders en kinderen voelen en waar ze mogelijk tegenaan lopen, vinden moeder en dochter. ‘Praten over later geeft rust,’ vindt Roma. ‘Zo gebeurt er wat je wilt en blijven anderen niet met de vraag zitten of ze het goed hebben gedaan.’