Ontmoet elkaar in de buurt
De Vijfhoek bloeit op door ontmoeting
In de najaar/winter editie 2025 van het Servicepaspoort Magazine vertelden bewoners van de Haarlemse wijk De Vijfhoek hoe zij samen werken aan een buurt waarin iedereen welkom is en zich thuis voelt.
tekst: Biebs Köhne von Jaski
Het is dinsdagmiddag, klokslag vier uur. Voor Café de Vijfhoek in Haarlem staan tafeltjes opgesteld en op de lange houten bank langs de gevel schuiven buurtbewoners aan. De zon breekt net door tussen de herfstwolken. Er wordt gelachen, koffie geschonken en handen worden uitgestoken om elkaar te begroeten. Sommigen komen voor een praatje, anderen hebben een vraag voor de wijkverpleegkundige of zoeken gezelschap. Het is de achtste keer dat ‘een uurtje van het buurtje’ plaatsvindt, en opnieuw blijkt: ontmoeting is de sleutel tot verbinding.
Het wekelijkse uurtje is onderdeel van ‘de buurt als ecosysteem’, een landelijk initiatief van zestien wijkorganisaties, gestart op initiatief van Buurtzorg Nederland. Zorgbalans is in de regio Zuid-Kennemerland de aanjager en het aanspreekpunt van het project waarin buurtbewoners, zorg- en wijkorganisaties, de wijkagent, huisartsen en ondernemers met elkaar in verbinding gaan. Suzan van Ingen is voor Zorgbalans projectleider: ‘Het idee van “een uurtje van het buurtje” is eenvoudig: creëer een moment en plek waar bewoners elkaar kunnen ontmoeten, vragen stellen en samen activiteiten ontplooien. Zo wordt de buurt meer dan alleen een verzameling huizen; het wordt een gemeenschap waar mensen er voor elkaar zijn.’
Druk op de zorg
Suzan vervolgt: ‘Het gaat erom dat je elkaar kunt vinden om de druk op de zorg te verminderen. Dat is de overkoepelende doelstelling van het project. Je moet in contact blijven met elkaar om preventief zoveel mogelijk te kunnen betekenen. De Vijfhoek is voor dit project gekozen omdat het een plek is waar al sociale netwerken zijn, waardoor we kunnen oefenen met meer omkijken naar elkaar. Het heeft bovendien de meeste singles van Haarlem en een hoog vergrijzingspercentage. In deze wijk is meer behoefte aan aanspraak en gezelligheid.’
Investeren in relaties
Suzan: ‘Zorgbalans vindt het project belangrijk omdat de zorg verandert. We willen bijdragen aan de oplossingen voor de toekomst. In de toekomst word je steeds meer verantwoordelijk voor je eigen zorg. Investeren in een netwerk om je heen kan daarin behulpzaam zijn, denk bijvoorbeeld aan een voorzorgcirkel. Zorgbalans investeert daarom in dit project. Het leidt tot een kruisbestuiving tussen bewoners, de wijkverpleegkundigen, de sociaal makelaar en ondernemers. De koffie en thee zijn gratis, waardoor het uitnodigend is voor iedereen.’
Ideeënbox
In Café de Vijfhoek openen wijkverpleegkundige Patricia Poetoehena van Zorgbalans en sociaal makelaar Peter Rethans van Buurts het gesprek. De ideeënbox staat op de tafel. ‘Je ziet hoe snel het werkt,’ zegt Patricia. ‘Een praatje, een vraag, iemand die iets aanbiedt. Het zet iets in beweging.’ Peter vult aan: ‘We hoeven het niet ingewikkeld te maken. Zet wat tafels neer, zorg dat er koffie & thee is en laat de mensen zelf de invulling geven. Dat is de kracht: het komt van hén.’ Het initiatief nodigt uit tot een belangrijke vraag: Wie wil jij zijn, ook voor een ander? Patricia: ‘Stel, je komt net uit het ziekenhuis en je kunt nog niet alles zelf. Of je bent ergens nieuw komen wonen en kent niemand. Of je maakt je zorgen over je moeder die begint te dementeren. Hoe fijn is het dan als er mensen in de buurt zijn die je even op weg helpen of gewoon een kop koffie met je drinken?’ Peter knikt: ‘Het belangrijkste is het bouwen van gemeenschappen en het verbinden van mensen. Dit uurtje is daar een onderdeel van: socialiseren, elkaar ontmoeten en samen iets laten groeien.’
Van een praatje naar nieuwe plannen
Tijdens het uurtje ontstaan er spontane ideeën. Een bewoner vraagt hulp bij het ophangen van een lamp, een ander biedt aan om mee te denken over een gezamenlijk uitje. Mirjam Touw, wijkverpleegkundige van Buurtzorg, pakt het organiseren van de uitjes op en initieert eetgroepen. Inmiddels is in samenwerking met Buurts een wandelgroep gestart die elke donderdag door de wijk trekt en één keer per maand wordt tijdens het uurtje van het buurtje iets lekkers bereid door buurtbewoners. Deze dinsdag staat er gado gado op het menu. De laagdrempeligheid verklaart het succes. Er zijn geen aanmeldformulieren, geen inschrijflijsten en geen verplichtingen. Wie langskomt, schuift gewoon aan. ‘Soms komen mensen alleen kijken,’ zegt Peter. ‘Ze luisteren mee, drinken een kop koffie en zijn de week erop weer terug. Die kleine stapjes zorgen ervoor dat de buurt langzaam hechter wordt.’
Wijkcultuur
De organisatoren hopen dat een uurtje van het buurtje niet alleen een gezellig moment blijft, maar ook uitgroeit tot een onderdeel van de wijkcultuur. Suzan: ‘Dit project loopt tot eind 2027. Dan moet het op zichzelf staan en trekken de professionals zich terug. Het moet overgenomen worden door plaatselijke organisaties en ondernemers. Op het Nieuwekerksplein is op dit moment een project in opstartfase dat bewoners zelf draaien met ondersteuning van de buurt als ecosysteem. Mijn advies is: begin met hallo te zeggen tegen de buren en kijk of je meer in contact kunt komen met elkaar en met de buurt. Van daaruit kan je verder kijken of je andere projecten op kunt starten.’
Bewoners over wat een 'uurtje van het buurtje' hen brengt
Ruben van der Horst (31), eigenaar Café de Vijfhoek:
‘Toen Patricia en Peter mij vroegen om mee te doen aan een uurtje van het buurtje, hoefde ik geen minuut na te denken. Het sprak me meteen aan. Het initiatief groeit. Steeds meer mensen haken aan. Er worden in de buurt ook al dagjes uit georganiseerd en na het uurtje blijven sommigen hier nog gezellig borrelen. Wat ik zelf erg leuk vind, zijn de oude verhalen van mensen die hier al zestig jaar wonen. Hoe de buurt er toen uitzag, dat is prachtig om te horen. Wat ook nog heel grappig was: laatst kwam de wijkagent langs tijdens het uurtje, op de motor, goedlachs en sportief. De vrouwen gingen allemaal even rechter zitten!’
Marcella Kuiper (56), kunstenaar en mantelzorger:
‘Mijn ouders wonen hier in de Vijfhoek. Mijn moeder zorgt normaal voor mijn vader, maar sinds haar herseninfarct revalideert zij in Heliomare. Als het goed is, mag ze volgende week weer naar huis. Tot die tijd ben ik, samen met mijn zus Jorinde, mantelzorger voor mijn vader, en daarna voor allebei. Gelukkig staan we er niet alleen voor. We hebben een hele lieve vrijwilliger, Henk. Hij doet boodschappen en maakt wandelingen met mijn vader. En van wijkverpleegkundige Patricia krijg ik veel tips, dat is echt heel fijn.
Ik hoop hier nog meer tips te krijgen en mensen te ontmoeten die in een soortgelijke situatie zitten. Samen sta je sterker.’
Dorien Lammers (69), vrijwilliger, moeder en oma:
‘Vrijwilligerswerk hoort al jaren bij mijn leven. Ik help waar ik kan, want bezig blijven geeft mij energie. Hoewel ik niet direct in de Vijfhoek woon, voel ik me betrokken. Ik ben erbij gekomen doordat ik kennissen heb die hier al veel organiseren. Je ziet dat er steeds meer buren op afkomen, iedere week is het drukker. Ik draag actief bij. Vorige keer heb ik heerlijke cakejes gebakken. Al die blije gezichten, daar doe je het voor. En dankzij dit uurtje ben ik ook gestart als gastvrouw bij de bibliotheek. Het lijkt mij trouwens heel leuk om in deze buurt te gaan wonen en dan later, als ik zelf oud ben, nog steeds bij het uurtje van het buurtje terecht te kunnen.’
Joop van Ingen (80), buurtbewoner en oud-mantelzorger:
‘Ik ben een rasechte Haarlemmer. Ik heb jarenlang bij het Haarlems Dagblad gewerkt en was actief in de organisatie van de Muggenronde. Deze buurt voelt als mijn thuis. Ik woon om de hoek en kom elke week met plezier naar een uurtje van het buurtje. Je leert nieuwe mensen kennen en dat vind ik waardevol. Zo heb ik Dorien leren kennen, met wie ik dezelfde humor deel. We kunnen goed met elkaar praten. Ik ben jarenlang mantelzorger geweest voor mijn vrouw, dus ik weet hoe belangrijk het is om elkaar te steunen. Dit initiatief brengt echt iets moois teweeg in de buurt.’
Hans Akkerman (78), buurtkok en verbinder
‘Ik heb altijd in de bouw gewerkt, maar mijn echte passie is koken. Ik zit in een eetgroep waar we elke week met zo’n zeven mensen samen eten. Jong en oud, dat maakt het juist leuk. Minstens één keer per maand kook ik het gerecht, en ja, ik sta bekend als een echte topkok in de keuken. Vandaag heb ik samen met Peter, Patricia en andere buurtbewoners de gado gado gemaakt. Dat vind ik zo mooi aan dit initiatief, je doet het echt samen. Ik zie nu ook mensen hier die eerder de deur niet uit kwamen, en nu wel. Dat is waar het om draait: mensen verbinden en weer in beweging krijgen.’